نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی/ دانشگاه اصفهان

2 دانشگاه پیام نور یزد

3 هیات علمی علوم پزشکی اصفهان

4 دانشگاه اصفهان

5 شرکت فراطب

چکیده

زمینه و هدف: کاهش عوارض ترمیم زخم و افزایش سرعت بهبودی از جنبه‌های مورد تحقیق علم جراحی است. شناخت داروهای ارزان و موثر به خصوص فرآوردهای گیاهی، مورد توجه عموم می‌باشد. هدف از این پژوهش بررسی اثر عصاره آبی- الکلی گیاه مامیثا (خشخاش بحری) بر روند ترمیم زخم پوستی و هم‌چنین مقایسه با تتراسیکلین در موش نر بالغ می‌باشد.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه 30 موش نر صحرایی همسان از نژاد آلبینو در 3 گروه 10 تایی به طور کاملا تصادفی تقسیم شدند. پس از ایجاد زخم در شرایط یکسان بر روی آن‌ها تأثیر عصاره گیاه مامیثا و پماد تتراسیکلین بر روند ترمیم زخم غیرعفونی بررسی گردید. برای این منظور، یک گروه کنترل نیز در نظر گرفته شد. پس از هفت و چهارده روز تیمار توسط عصاره گیاه مذکور و پماد تتراسیکلین روند ترمیم زخم در تمام گروه‌ها در لایه درم و اپیدرم بررسی شد. پماد گیاهی در مقایسه با گروه کنترل تفاوت معناداری نشان داد (05/0p<).
نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می‌رسد که عصاره هیدروالکلی گیاه مامیثا به واسطه‌ی ترکیبات آلکالوئیدی و فلاوونوئیدی روند ترمیم زخم پوستی را در لایه درم و اپیدرم سریع‌تر می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A histopathological evaluation of wound healing action of extracts from Glaucium corniculatum (L.) Curt.

نویسندگان [English]

  • Mehran Miroliaei 1
  • Akram Aminjafari 4

1 university of isfahan

چکیده [English]

Background and objective: Reducing the complications associated with the healing of wounds and speeding up the wound healing process are among the topics of research for surgery science. There is a public interest in identifying efficient and cost-effective medicines, particularly herbal products. This study was aimed to investigate the effect of hydro-alcoholic extract of Mamisa plant (Khashkhash Bahri) on wound healing and to compare its effect with that of tetracycline in adult male rats.
Methods and materials: In this study, 30 male albino rats were randomly divided into three groups of 10 rats. After wounding the rats in a similar condition, the effects of Mamisa plant and tetracycline ointment on healing noninfectious wounds were examined. Accordingly, a control group was also considered. After seven and fourteen days of treatment using the plant extract and tetracycline ointment, we examined the trend of wound healing process in the dermis and epidermis layers in all groups. Compared with the control group, the herbal ointment group showed a significant difference (p < 0.05).
Conclusion: Considering the results, it seem that the hydro alcoholic extract of Mamisa plant, because of its alkaloid and flavonoids compounds, speed up the wound healing in the dermis and epidermis layers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • wound healing
  • dermis
  • epidermis
  • plant extract
  • Mamisa

بررسی هیستوپاتولوژی ترمیم زخم های عمیق پوستی با عصاره هیدروالکلی گیاه مامیثا (Glaucium corniculatum curt) 

راضیه عارف­یار1، مهران میراولیایی2، اردشیر طالبی3 و محسن زحمتکش4

1 یزد، دانشگاه پیام نور یزد، دانشکده علوم پایه، گروه زیست شناسی

2 اصفهان، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم، گروه زیست شناسی، بخش بیوشیمی و بیولوژی مولکولی

3 اصفهان، دانشگاه اصفهان، دانشکده پزشکی، گروه علوم پزشکی، بخش پاتولوژی

4 یزد، شرکت علمی-تحقیقاتی فراطب

تاریخ دریافت: 24/8/94                تاریخ پذیرش: 6/9/95 

چکیده

کاهش عوارض ترمیم زخم و افزایش سرعت بهبودی از جنبه­های مورد تحقیق علم جراحی است. شناخت داروهای ارزان و موثر به خصوص فرآوردهای گیاهی، مورد توجه عموم می­باشد. هدف از این پژوهش بررسی اثر عصاره آبی- الکلی گیاه مامیثا (خشخاش بحری) بر روند ترمیم زخم پوستی و هم­چنین مقایسه با تتراسیکلین در موش نر بالغ می­باشد. در این مطالعه 30 موش نر صحرایی همسان از نژاد آلبینو در 3 گروه 10 تایی به طور کاملا تصادفی تقسیم شدند. پس از ایجاد زخم در شرایط یکسان بر روی آن­ها تأثیر عصاره گیاه مامیثا و پماد تتراسیکلین بر روند ترمیم زخم غیرعفونی بررسی گردید. برای این منظور، یک گروه کنترل نیز در نظر گرفته شد. پس از هفت و چهارده روز تیمار توسط عصاره گیاه مذکور و پماد تتراسیکلین روند ترمیم زخم در تمام گروه­ها در لایه درم و اپیدرم بررسی شد. پماد گیاهی در مقایسه با گروه کنترل تفاوت معناداری نشان داد (05/0p<). با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می­رسد که عصاره هیدروالکلی گیاه مامیثا به واسطه­ی ترکیبات آلکالوئیدی و فلاوونوئیدی روند ترمیم زخم پوستی را در لایه درم و اپیدرم سریع­تر می­کند.

واژه های کلیدی: ترمیم زخم، درم، اپیدرم، عصاره گیاه، مامیثا

* نویسنده مسئول، تلفن: 03137932456، پست الکترونیکی: mmiroliaei@yahoo.com

مقدمه 

 

در سالیان اخیر عوارض ناشی از استعمال مواد شیمیایی سبب شد که محققین پژوهش­های بسیاری در زمینه استفاده از داروهای سنتی و گیاهی انجام دهند. این تحقیقات در برخی از موارد بازگو کننده این حقیقت بوده است که داروهای طبیعی تنها راه درمان به حساب آمده و در عین حال مواد اولیه موجود در آنها در صنعت داروسازی مورد استفاده قرار گرفته است (22). با توجه به عدم معرفی یک داروی موثر برای التیام زخم، مطالعه اثر گیاهان دارویی برای ترمیم زخم ضرورت دارد. ترمیم زخم یک پاسخ دینامیک، پیچیده و منظم به آسیب است و مستلزم تعامل بین انواع مختلف سلول­ها، پروتئین­های ساختمانی، فاکتورهای رشد و پروتئینازها می­باشد (20). اصول اولیه ترمیم زخم به حداقل رساندن آسیب بافت، خون رسانی کافی، اکسیژناسیون، تغذیه مناسب، محیط مرطوب برای ایجاد تمامیت آناتومیکی و عملکرد بخش مبتلا است (17). در این پروسه تعداد زیادی از انواع سلول­ها شامل نوتروفیل­ها، ماکروفاژها، لنفوسیت­ها، کراتینوسیت­ها، فیبروبلاست­ها و سلول­های اندوتلیال مشارکت دارند (12). روند ترمیم شامل تجمع پلاکتی و لخته شدن خون، تشکیل فیبرین، پاسخ التهابی به آسیب، تغییر مواد زمینه­ای، آنژیوژنز و اپی­تلیالیزاسیون مجدد است. ترمیم تا زمانی که سطوح مختل شده توسط کلاژن کاملا به هم متصل شوند، کامل نمی­شود (17). التهاب یک پدیده نرمال در فرآیند ترمیم زخم است و برای حذف میکروارگانیسم­های آلوده کننده، مهم است. در غیاب این آلودگی زدایی موثر، التهاب طولانی می‏شود. هنگامی که پاک سازی میکروبی ناکامل باشد، باکتری­ها و اندوتوکسین­ها می‏توانند منجر به بالا بردن طولانی سیتوکین­های پیش التهابی مثل اینترکولین1 (IL-1) و αTNF- و طولانی شدن فاز التهابی شوند (12). سلول های زیر درم  بعد از آسیب پوست شروع به ساخت کلاژن می کنند و سلول های اپیتلیال را ترمیم می کنند، در نتیجه کشف داروهایی برای ترمیم سریعتر لایة درم و اپیدرم در برابر  آسیب های پوستی اهمیت درمانی دارد. امروزه ﺍﺳـﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﻳﻲ  به منظور کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف داروهای شیمیایی ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ  ﻣـﻮﺭﺩ ﺍﺳـﺘﻘﺒﺎﻝ ﻗـﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳﺖ (25،24). مرزه (Satureja bachtiarica) دارای اثر ضد التهابی و ضد باکتری  است که ناشی از ترکیبات مهم موجود در آن از جمله کارواکرول (38%) و فلاونوئیدها می باشد (14). بادرنجبویه (Melissa officinalis) برای درمان مشکلات گوارشی، زخم معده، بی اشتهایی به کار برده می‍شود و دارای خاصیت ضد باکتری، ضد قارچ، ضد ویروس هرپس، آنتی اکسیدانی و ربایندگی رادیکال های آزاد است (10،19). سدر (Ziziphus spina  christi ) برای تسریع بهبود زخم­های تازه (15) و سوختگی استفاده می شود(1)، هم چنین دارای اثر ضد میکروب است (2). پکتین موجود درگل ختمی (Althaea officinalis) دارای اثر تحریک کنندگی سیستم ایمنی و فعالیت ضد زخم است (28).  این گیاه باعث بهتر شدن فاگوسیتوز و عملکرد ماکروفاژ می­شود، در درمان بیماری­های پوستی از جمله اگزما استفاده می­گردد. حنا (Lawsonia inermis) برای درمان سوختگی و زخم های دهانی به کار برده می شود (3). درمان با عصاره هیدروالکلی گیاه حنا سطوح آنزیم های آنتی اکسیدانی سلولی را افزایش می دهد (9). از خواص درمانی ذکر شده برای این گیاه می توان کمک به بهبودی زخم های عفونی ناشی از باکتری های گرم مثبت را نام برد (18). چنین خواص متفاوت عملکردی در این گیاهان اهمیت قابل ملاحظه ای در ترمیم زخم دارند.

مامیثا یا خشخاش بحری (Glaucium corniculatum curt) یکی از گیاهان جنس گلوسیوم (Glaucium) است که دارای ظاهری بلوط مانند و به رنگ  زرد مایل به سیاه می­باشد، انعطاف پذیری کمی دارد، زود می­شکند و تلخ مزه است، در بلندی­ها می­روید و ریشه­اش بوی بسیار تندی دارد (4). ساقه گلدار گیاه مامیثا دارای موادی نظیر گلوسین، سانگینارین، کلریت رین، پروتوپین، گلوکوپیکرین، مواد رزینی و پکتینی است (26). بعضی از رزین­ها اثر التیام دهنده در برخی از تومورها و زخم­ها را دارند. رزین­های جانشین کننده کاتیون­ها طوری تهیه شده اند که دفع سدیم را از راه مدفوع افزایش می­دهند و برای مبارزه با ادم به کار می­روند (26). اگرچه در طب سنتی از گیاه مامیثا برای درمان التهاب، رماتیسم یا زخم استفاده می­شده است، اما تاکنون تحقیقی بر روی اثر آن بر روند ترمیم زخم پوستی گزارش نشده است. از آن­جا که این گیاه خواص بیولوژیک زیادی از جمله ضدمیکروبی و ضدالتهاب داشته(4، 25)، التهاب ناشی از زخم را بهبود بخشیده به نظر می­رسد که بتواند در روند ترمیم زخم پوستی نیز موثر باشد، امروزه روند استفاده از داروهای گیاهی نسبت به داروهای سنتزی افزایش یافته است (8). بنابراین، در مطالعه حاضر اثر مامیثا بر روند ترمیم زخم پوستی در موش صحرایی نر و مقایسه آن با تاثیر تتراسیکلین و گروه شاهد بررسی شده است.

مواد و روشها

در این مطالعه از 30 راس رت نر همسان با نژاد یکسان، با وزن 50 ± 250 گرم استفاده گردید. رت­ها در 3 گروه 10 تایی به صورت کاملاً تصادفی تقیسم شدند و بر روی آن­ها تاثیر عصاره گیاه مامیثا (شامل برگ­ها، ساقه و گل­ها) و پماد تتراسیکلین (پماد تجاری) در روند ترمیم زخم غیرعفونی مورد بررسی قرار گرفت.  یک گروه به عنوان گروه کنترل انتخاب گردید که پس از ایجاد زخم هیچ گونه درمانی دریافت ننموده­اند. رت­ها در قفس‏های انفرادی، دمای 2± 22 درجه سانتی گراد، سیکل روشنایی، تاریکی 12 ساعته، دسترسی آزادانه به آب و غذا در بخش حیوانات آزمایشگاهی دانشگاه اصفهان نگه داری شدند. گیاه مورد نظر در مرکز هرباریوم دانشگاه اصفهان تعیین جنس و گونه شد.

ابتدا گیاه مامیثا (جمع آوری شده از دامنه های کوه دنا در نزدیکی شهرستان سمیرم) با آب مقطر به دقت شستشو داده شد تا مواد زائد آن­ جدا گردد، سپس در سایه و دمای 25-20 درجه سانتی گراد خشک شد. جهت عصاره گیری 150 گرم مخلوطی از برگ، ساقه و گل خشک گیاه آسیاب شده و در 600 میلی لیتر الکل 96 درجه به مدت 24 ساعت با دور 150 بر روی شیکر قرار داده شد. بعد از صاف کردن به باقیمانده محلول حاصل 600 میلی لیتر الکل 70 درجه اضافه گردید و به مدت 24 ساعت مجدداً بر روی شیکر با دور 150  قرار گرفت. محلول مرحله 1 و 2 مخلوط شده و توسط دستگاه تقطیر در خلأ تا 3/1 حجم اولیه تغلیظ گردید. سپس به مدت 24 ساعت در داخل آون نگه داری شد. عصاره غلیظ به دست آمده، مجدداً در داخل آون 50 درجه قرار داده شد تا عصاره غلیظ شده خشک شود. عصاره خشک در دمای C°4 نگه داری شد.

برای تهیه پماد، 3 گرم از عصاره گیاه مامیثا تهیه شده در 10 سی سی الکل 70 درجه حل گردید، سپس با 100 گرم اُسرین مخلوط گردید، تا مخلوط حاصل یکنواخت شود.

آماده سازی رت­ها برای جراحی با بیهوشی ازطریق تزریق زایلازین با دوز mg/kg 5 در عضله ران صورت گرفت. برای القای بیهوشی تزریق کتامین با دوز mg/kg 40 طبق ماده قبل، بیهوشی انجام شد. پس از بیهوشی رت­ها، موی پشت آن­ها ما بین دو استخوان کتف تراشیده و با الکل 70 درجه  سطح آن با ابعاد cm1×1 ضد عفونی شد (شکل 1). با تیغ جراحی زخمی که شامل برداشت تمام لایه­های پوستی می­شد، حاصل گردید. عمق زخم شامل درم و هیپودرم بود (16).

 

 

شکل1- منطقه زخم ایجاد شده

 

استعمال پماد 14 روز متوالی بر روی بستر زخم ادامه یافت. در روز هفتم و چهاردهم پس از بیهوشی کامل حیوان از طریق استنشاق کلروفرم در دسیکاتور از زخم هر گروه نمونه برداری شد. مقاطع بافتی در فرمالین 10 درصد به آزمایشگاه فرستاده شدند، پس از رنگ آمیزی به روش هماتوکسیلین – ائوزین با میکروسکوپ  نوری مورد بررسی قرار گرفتند.

آنالیز داده­ها: با استفاده از عدسی مدرج با بزرگنمایی 100، ابعاد  لایه درم و اپیدرم به دست آمده و از نظر آماری تمامی نتایج با استفاده از نرم افزار spss به صورت میانگین و انحراف معیار بیان گردید. پس از مشخص نمودن توزیع داده­ها برای مقایسه نتایج هر متغیر در هر یک از گروه­ها قبل و بعد از بررسی از Anova با اندازه گیری مکرر، برای مقایسه گروه­ها با هم ازAnova   یک طرفه وDuncan   استفاده گردید. سطح معناداری کمتر از  05/0 برای تمامی آنالیزها در نظر گرفته شد.

نتایج

ترمیم درم: پس از 7 روز تیمار با عصاره گیاه مامیثا مشاهده گردید عصاره به صورت معناداری (05/0p<). در مقایسه با گروه شاهد باعث بهبود و ترمیم لایه درم می­شود. گروه کنترل نسبت به پماد تتراسیکلین بهتر عمل نموده است (05/0p<) (شکل 2). پس از 14 روز تیمار، لایه درم در گروه مامیثا نسبت به سایر گروه­ها بهبودی مناسب­تری داشته است. لازم به ذکر است پماد تتراسیکلین نسبت به گروه کنترل بهتر عمل نموده است (05/0p<) (شکل 3).

 

 

 

 

 

 


شکل2- درصد بهبود زخم غیرعفونی در لایه درم پس از 7 روز

 

 

 

 

 


شکل3- درصد بهبود زخم غیرعفونی در لایه درم پس از 14 روز


ترمیم اپیدرم: پس از 7 روز تیمار مشاهده گردید که این گیاه به صورت معناداری (05/0p<). در مقایسه با کنترل باعث بهبود در لایه اپیدرم می­شود، گروه کنترل نسبت به پماد تتراسیکلین روند بهتری را نشان می دهد (05/0p<) (شکل 4). پس از 14 روز تیمار، لایه اپیدرم تمام گروه­ها تقریبا ترمیم شده است.

کنترل: در بررسی میکروسکوپی پس از 7 روز، سلول­های التهابی حاد دیده می­شوند و بافت هم­بندی تا سطح زخم کشیده شده و پس از 14 روز، اپیدرم ترمیم و داخل درم بافت ترمیمی وجود دارد  (شکل 5).

مامیثا: پس از 7 روز تیمار، سلول­های التهابی و بافت هم­بندی جدید تا عمق درم و چربی هیپودرم نفوذ کرده است. در حالی که پس از 14 روز تیمار، اپیدرم ترمیم، بافت هم­بندی تشکیل و هیپودرم بصورت کامل ترمیم شده و در دو طرف ضمائم درم تشکیل شده است (شکل 6).

تتراسیکلین: پس از گذشت 7 روز تیمار توسط تتراسیکلین، گپ و کراست در نمونه دیده می­شود و پس از گذشت 14 روز ، اپیدرم تشکیل شده است و بافت هم­بندی تا عمق درم وجود دارد، ضمائم درم به صورت ناقص در یک سوم طول زخم ایجاد شده است (شکل 7).

 

 

 

 

1ـ اپیدرم

2ـ درم

3ـ عروق خونی

 

2

 

3

 

1

شکل 4- درصد بهبود زخم غیرعفونی در لایه اپیدرم پس از 7 روز

 

 

 

 

 

شکل 5- تصویر میکروسکوپی زخم غیرعفونی گروه کنترل پس از 14 روز  با رنگ آمیزی  H&E و بزرگنمایی 40 .

 

1ـ اپیدرم

2ـ درم

3ـ عروق خونی

4ـ فولیکو­های نارس

 مو (ضمائم درم)

5ـ غدد سباسه

 

 

3

 

4

 

1

 

2

 

53

 

1ـ اپیدرم

2ـ درم

3ـ فولیکو­ل­های نارس مو (ضمائم درم)

4ـ عروق خونی

 

3

 

1

 

 

 

 

 

4

 

شکل 6- تصویر میکروسکوپی زخم غیرعفونی گروه تیمار شده با عصاره گیاه مامیثا پس از 14 روز با رنگ آمیزی H&E و بزرگنمایی 40.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 7- تصویر میکروسکوپی زخم غیرعفونی گروه تیمار شده با پماد تتراسیکلین پس از 14 روز با رنگ آمیزی H&E و بزرگنمایی 40.


بحث

امروزه ﺍﺳـﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﻳﻲ  به منظور کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف داروهای شیمیایی ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ  ﻣـﻮﺭﺩ ﺍﺳـﺘﻘﺒﺎﻝ ﻗـﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳﺖ. زخم یکی از مشکلات کلینیکی بوده و به علت اهمیت زخم مدیریت و درمان آن از اولویت های پزشکی محسوب میشود. درمان زخم ها یکی از اساسی ترین مسائلی است که بشر از ابتدای خلقت با آن روبرو بوده است. لذا تلاش برای یافتن ترکیباتی که ضمن تاثیرگذاری بر بهبود زخم ها دارای کمترین عوارض جانبی باشد هدف بسیاری از تحقیقات است و در این خصوص گیاهان دارویی از اهمیت خاصی برخوردارند. خاصیت التیام و بهبود زخم در گیاهانی همچون سدر، بادرنجبویه، گل ختمی، حنا و... اثبات شده است (10، 18). ترمیم زخم دارای مراحل مختلف التهاب، تکثیر و بازسازی است که هرکدام از این مراحل شامل مراحل متعدد دیگری هستند که پاره ای از آنها با هم تداخل داشته و به راحتی از هم قابل تفکیک نیستند (16). لذا بهبود کمی و کیفی هر کدام از مراحل می تواند منجر به تسریع ترمیم زخم و کاهش عوارض ناشی از آن شوند. گیاه مامیثا دارای آلکالوئیدهای متنوع شامل آلکالوئیدهای ایزوکینولئیک (مورفین، اتیل مورفین، کدئین و پاپاورین)، پکتین، فلاوونوئید و ترکیبات فنلی است. این مواد باعث ایجاد خاصیت ضدتوموری، ضدویروسی، ضدمیکروبی، ضدقارچی و اثرات درمانی در این گیاه شده­اند (26). تحقیقات زیادی نشان داده است که آلکالوئیدهای گیاهان تیره خشخاش از نوع بنزیل ایزوکینولینی هستند و این گروه از آلکالوئیدها دارای خواص ضدمیکروبی می باشند (13، 23).

فنول ها به عنوان متابولیت های ثانویه در گیاهان هستند. فنول ها نقش مهمی در حفاظت سلول ها و اندام های بدن دربرابرآسیب های ناشی از رادیکال آزاد دارند.  با توجه به حضورآلکالوئیدها با خاصیت ضدمیکروبی ، همچنین وجود ترکیبات فنلی و فلاوونوئیدها با خواص ضدمیکروبی، ضدویروسی و ضد­قارچی در گیاه مامیثا، از طریق پیشگیری ایجاد عفونت و مهار رشد میکروارگانیسم‏ها، این گیاه می تواند روند ترمیم زخم غیرعفونی را سرعت ‏بخشد. تعدیل مرحله التهاب و استفاده از آنتی­اکسیدان‏ها ترمیم زخم را تسریع می‏کند(6). فلاوونوئیدها خاصیت ضدالتهابی دارند (7)، دارای  فعالیت از بین برنده رادیکال‏های آزاد (مواد اکسیدان) هستند که امکان تسریع کلاژناسیون را فراهم می کنند(11). به نظر می‏رسد که خواص آنتی­اکسیدانی فلاوونوئیدها باعث افزایش سنتز کلاژن می گردد که در روند ترمیم زخم پر اهمیت است. فلاوونوئیدها به ویژه در ترمیم زخم ها شرکت کرده و به واسطه مهار سنتز نیتریک اکساید فعالیت خورندگی رادیکال‏های آزاد را دارند (5،21). ترکیباتی با خواص حذف کنندگی رادیکال‏های آزاد باعث ارتقاء ترمیم زخم و حفاظت بافت از آسیب اکسیداتیو می شوند (27). براین اساس می­توان استنباط نمود که با توجه به فراوانی فلاوونوئیدها در مامیثا با خاصیت ضد التهابی و آنتی­اکسیدانی امکان تعدیل مرحله التهاب و تسریع روند بهبود زخم فراهم می شود (شکل 5). پکتین موجود در گیاه مامیثا دارای فعالیت دارویی است که شامل تحریک سیستم ایمنی، فعالیت ضدمتاستازی، فعالیت ضد زخم و فعالیت ضدتوموری است (28). بنابراین به احتمال زیاد بخشی از فعالیت گیاه مامیثا در بهبود زخم می تواند مربوط به  وجود پکتین (با فعالیت ضدزخم و تحریک ایمنی) باشد.

زخم یکی از مشکلات کلینیکی بوده و به همین علت اهمیت مدیریت زخم و درمان آن از اولویت های پزشکی محسوب می شود. هر محصول و فرآیندی که در کاهش مدت زمان ترمیم زخم موثر باشد، می تواند به حل مشکلات بیماران کمک نماید.

نتیجه گیری

با توجه به یافته­های پژوهش حاضر، عصاره آبی– الکلی گیاه مامیثا به واسطه خواص ضدمیکروبی، ضدالتهابی، آنتی­اکسیدانی و تحریک سیستم ایمنی که ناشی از وجود آلکالوئیدها، فلاوونوئیدها، پکتین‏ها و ترکیبات فنلی در گیاه است، در روند ترمیم زخم غیرعفونی پوستی موثر است.

1- Adzu B, Amos S, Wambebe C, Gamaniel K. (2001) Antinociceptive activity of Zizyphus Spina-chirist root bark extract. Fitoterapia; 72(4):344-350.

2- Ali-Shtayeh MS, Yaghmour RM, Faidi YR, Salem K, A-Nuri MA. (1998) Antimicrobial activity of 20 plants used in folkloric medicine in the Palestinian area, J Ethnopharmacol; 60(3):265-271.

3- Al-Rubiay KK, Jaber NN, Al-mhaawe BH, Alrubaiy LK. (2008) Antimicrobial efficacy of henna extracts. Oman Med J. 23(4):253-6.

4- Asmaa Mohamed Arafa, Maged El-Sayed Mohamed and Sameeh Ibrahim Eldahmy,(2016) The Aerial Parts of Yellow Horn Poppy (Glaucium flavum Cr.) growing in Egypt:Isoquinoline Alkaloids and Biological Activities, journal of pharmaceutical science and research, 8(5), 323-332.

5- Bozkurt TE, Kahraman  C, Tatli  II, Erdemlisahin I. (2007) Free radical scavenging activity on Verbascumlatisepalum extract . Bihat  Kusadasi Turkey. 17:26-29

6- Byl NN, McKenzie AL, West JM, Whitney JD, Hunt TK, Scheuenstuhl HA. (1992) Low-dose ultrasound effects on wound healing: a controlled study with Yucatan pigs. Arch Phys Med Rehabil. 73(7): 64-656.

7- Capasso F, Cerri R, Morrica P, Senator F.(1983) Chemical composition and anti-inflammatory activity of an alcoholic extract of teucrium polium,. Boll Soc Ital Biol Sper. 59: 1639-1643

8- Dastmalchi, k., Tilton.R. G., Cheng.k.,hasan.k. S., Iodo .Y ., Wang .J. C.(1992) Aminogouanidine a novel inhibitor of nitrikoxid formation prevents diabetic vascular dysfunction. Diabetes. 4:552-556.

9- Dasgupta, A.R  Rao, P.K  Yadara, (2003) Modulatory effect of henna leaf (Lawsonia inermis) on drug metabolizing phase I and phase ɪɪ enzymes, antioxidant enzymes, lipid peroxidation and chemically induced skin and forestomach papillomagenesis in mice, Molecular and Cellular Biochemistry. 245, 11-22.

10- Dastmalchi K, Damien, Dormana H, Oinonena P, Darwisd Y, Laaksoa I, Hiltunen R.( 2008) Chemical composition and in vitro antioscidative activity of a lemon balm (Melissa Officinaliss L.) extract. LWT- Food Sci Techno. 41:391-400.

11- Devipriya S., Shyamaladevi CS.(1999) Protective effect of quercetin induced cell injury in the Kidney. Indian J Pharmacol. ,31:422-426.

12- Guo S, Dipietro LA. (2010) Factors affecting wound healing. Critical Reviews in Oral Bio and  Med. 89(3):219-229.

13- Gurbuz I, Ustun O, Yesilada E, Sezike E, Kutsal O.(2003). J. Ethnopharmacol. 27:88-93

14- Hajhashemi V, Ghannadi A, Pezeshkian SK.( 2002) Antinociceptive and anti-inflammatory effects of Satureja hortensis L. extracts and essential oil. J. Ethnopharmacol. 82:83-7.

15- Hutchens AR.(1973) Indian Herbalogy of North America. Shambhala: Boston. pp:382-391.

16- Khorasgni A, Karimi  AH, Nazem MR. (2010) A Comparision of healing effects of propolis and silver sulfadia Zine on full thickness skin wounds in Rats. Pak vet J. 30(2):72-740.

17- Kumar B, Vijaykumar M, Govindarajan R, Pushpangadan P. (2008) Ethnopharmacological approaches to wound healing. Exploring medicinal plants of India. 12 (8):103-110.

18- Malekzadeh F. (1986) Antimicrobial activity of Lawsonia inermis L. Applied Microbiology, 16(4):663-664.

19- Moradkhani H, Sargsyan E, Bibak H, Anseri B, Sadat-Hosseini M, Fayazi-Barjin A, Meftahizadeh H. (2010) Melissa Officinalis L.,a valuable medicine plant: A Review. J Medicinal Plants Research. 4:2753-2759.

20- Mussel O, Saliva S, Costa A. (2003) Mast cell in tissue response to density materials: an adhesive resin, a calcium hydroxide and a glass ionomer cement. J cell Mol Med. 7(2):171-73.

21- Pesin Suntar  I, KupeliAkkol  E, Yilmazer D, Baykal T.(2010) Investigations on the in vivo wound healing potential of, hypericumperforatumal , Ethnopharmalolagy Journal. 12:468 – 477.

22- Rezvanipour M, Pourzadehhosseini F, Malekpour R, Zarabi A. (2007) The Effect of Mummy on Some Indices of Wound Healing in Mice, J of Kerman Univ of Med Sci. 14(4):77-267.

23- Rmbera B, Freni Sterrantino A, Artener R, Janitsch C, Krenn L.(2008) Chem Biodivers. 2(5): 17-70.

24- Souba WW, Wilmore D. (1999) Diet and nutrition in case of the patient with surgery. 9th Ed, Baltimore: Williams and Wilkins Press. pp:1589-1618.

25- Souba WW, Wilmore D. Diet and nutrition in case of the patient with surgery. (1999) trauma and sepsis. In: Shils ME, Olsar JA, Shike M, Editors. Modern nutrition in health and disease. 9th ed. Baltimore: Williams and Wilkins Press. pp: 1589 - 618.

26- Tetenyi P.(1997) opium Poppy (PapaverSomniferum L):Botany and Horticulture  In :Horticulture Reviews, PP 108-373.(Edied by :Janick J).

27- Thiem, B, Grosslinka, O. (2003) Antimicrobial activity of  Rubus chamaemorusleaves. Fitoterapia 75: 93–95.

28- Yamada H. Pectins and pectinases, Proceedings of an International Symposium. Progress Biotechnol. 14:173-190.